Nie ulega wątpliwości, że konkurencja jest potrzebna. To m.in. ona napędza rozwój gospodarki, sprzyja utrzymaniu równowagi między popytem i podażą oraz poprawie jakości produktów i usług. Na czym polega konkurencja? Jakie są jej rodzaje? Jak wpływa na rynek i co może się wydarzyć, gdy jej zabraknie?
Konkurencja – co to jest?
Konkurencja jest niezwykle istotnym elementem rynku. Opiera się ona na rywalizacji między jego podmiotami o uzyskanie na nim przewagi. W tym celu należy zaoferować jak najlepsze warunki lub najwyższej jakości produkty. Słowo „konkurencja” pochodzi z łaciny („concurrentia”) i oznacza współzawodnictwo. To podstawowy mechanizm rynkowy, prowadzący do zwiększenia efektywności i motywacji do innowacji.
Na czym polega konkurencja? Na ciągłym udoskonalaniu oferty, w celu przedstawienia najbardziej atrakcyjnych propozycji, a tym samym zapewnienia sobie przewagi nad rywalami, a następnie zwiększania jej.
Rodzaje konkurencji rynkowej
Istnieją 4 rodzaje konkurencji, zróżnicowane ze względu na złożoność i cechy charakterystyczne:
- monopolistyczna – gdy liczne firmy oferują podobne, lecz nieidentyczne produkty (różni je marka, jakość, funkcja lub styl), a ich cechy szczególne wykorzystywane są w celu wyróżnienia się na tle konkurentów, ceny kształtowane są na podstawie postrzeganej wartości, a możliwości działań marketingowych są szerokie,
- doskonała – gdy wiele drobnych firm oferuje identyczne produkty przy pełnej przejrzystości rynku i swobodnym dostępie do informacji, bez możliwości wywierania wpływu na cenę, kształtowanej wyłącznie w oparciu o popyt i podaż,
- oligopol – gdy na rynku dominuje kilka dużych firm o zbliżonym udziale w rynku, a bariery wejścia dla nowych graczy są wysokie, działania konkurentów wymuszają reakcję, rywalizacja obejmuje prowadzenie kampanii marketingowych, budowanie wizerunki i rozwój innowacji,
- monopol – gdy jedna firma ma pełną kontrolę nad rynkiem, może dyktować ceny i nie musi obawiać się konkurencji, która jest wyłącznie potencjalna (możliwość pojawienia się nowych graczy).
Formy konkurencji rynkowej – bezpośrednia i pośrednia
Wiesz już, jakie są rodzaje konkurencji na rynku. To jednak nie wszystko. Istnieje także inny podział, dotyczący aspektów operacyjnych. W tym ujęciu wyróżniamy konkurencję bezpośrednią i pośrednią. Ta pierwsza ma ograniczony zakres i dotyczy firm, które produkują podobne przedmioty o zbliżonym przeznaczeniu. Z kolei konkurencja pośrednia związana jest z rywalami z różnych sektorów gospodarki, a jej przedmiotem są środki finansowe konsumentów lub inne sposoby zaspokajania ich potrzeb.
Omawiając rodzaje konkurentów, warto również wspomnieć o rywalizacji, dotyczącej dostępu do wykwalifikowanej kadry (konkurencja pracownicza). Należy bowiem pamiętać, że posiadający specjalistyczne umiejętności pracownicy w wielu przypadkach stanowią niezbędny czynnik do budowania konkurencyjnej przewagi. Zdolność do ich przyciągnięcia, a następnie utrzymania w obecnych warunkach rynkowych nabiera szczególnego znaczenia.
Dlaczego konkurencja jest tak ważna?
Jej brak mógłby bowiem doprowadzić do:
- dowolnego kształtowania cen przez firmy, a w rezultacie do ich zawyżania,
- spadku jakości produktów i usług,
- spadku motywacji do innowacji,
- ograniczonego wyboru dla konsumentów,
- nadużywania pozycji rynkowej,
- spowolnienia rozwoju gospodarczego.
Przykłady konkurencji – oligopol, monopol
Aby przybliżyć nieco strukturę konkurencji i ułatwić jej zrozumienie, sięgnijmy po przykłady. Zacznijmy od oligopolu. Model ten jest charakterystyczny dla branży telekomunikacyjnej i motoryzacyjnej. Weźmy pod lupę producentów smartfonów. Nieliczne, duże firmy, takie jak Apple, Samsung, Xiaomi czy Huawei dominują na rynku i kontrolują większość sprzedaży. Jeśli jedna z nich obniży ceny, inni reagują, a wysokie koszty produkcji, badań i marketingu sprawiają, że bariery wejścia na rynek są wysokie.
Przejdźmy do kolejnej formy konkurencji rynkowej, jaką jest monopol. Jego przykładem może być dostawca energii elektrycznej na danym obszarze, będący lokalnym operatorem sieci lub firma farmaceutyczna, która posiada patent na dany lek.
Przykłady konkurencji monopolistycznej i doskonałej
Aby zrozumieć sposób funkcjonowania konkurencji monopolistycznej, posłużmy się przykładem rynku kawiarni w dużym mieście. Mimo że wszystkie sprzedają kawę, każda z nich oferuje ją w nieco innej formie. Kawiarnie te funkcjonują obok siebie, wyróżniając się nie tylko swoją wersją produktu, ale też aranżacją wnętrza, atmosferą czy obsługą. Ich kontrola nad ceną jest niewielka, a bariery wejścia na rynek nie są wysokie.
To już wszystkie przykłady konkurencji. Doskonała bowiem funkcjonuje wyłącznie w teorii, będąc punktem odniesienia dla analiz złożonych zjawisk rynkowych. Wymaga bowiem idealnych warunków, np. identycznej jakości produktów lub usług czy braku barier wejścia na rynek.